Çocuk & Ergen Terapisi

Çocuk ve gençlerin, sağlıklı ve iyilik halini koruyan yetişkinler olması bakımından gelişim çağını nasıl yaşadıkları oldukça belirleyicidir. Bu dönemde; duygusal, fiziksel, zihinsel ve sosyal açıdan karşılaşılan beklenmedik durumlar, desteklenmesi gereken ihtiyaçların gerektiği gibi ele alınamaması çocuklarda bazı zorlanmalara yol açabilmektedir.  Zorlanan ergen ya da çocukların verdiği tepkileri anlamak, sorunu çözecek yaklaşıma sahip olmak için psikoterapi hizmetinden faydalanılabilir.
 
Psikoterapi hizmeti, çocukta ya da gençte zorlanma yaratan durumlarla baş etme becerilerini arttırırken, yeni perspektif ve beceri geliştirme konusunda destekler. Aileye, okul ve sosyal çevreye çocuğun iyilik halini sağlaması ve koruması yönünde yardımcı olur.

Çocuk ve gençler; (1) gelişim döneminin gerektirdiği gelişimi gösteremiyorsa, (2) zorlayıcı yaşam olayları ile karşılaşıldıysa, (3) kaygı ve depresyon gibi duygusal zorlanmalar bir süredir devam ediyorsa ya da kötüleşiyorsa, (4) davranışsal problemler (alt ıslatma, tırnak yeme, şiddete eğilim vb.) ortaya çıkmışsa, (5) çocuk, sorumluluklarından ya da iletişim kurmaktan kaçınıyorsa;  (6) çocuklara destek konusunda ebeveynlerin çocukta kullandığı metotlar işe yaramıyorsa terapi hizmetine başvurulabilir.

Feris Psikoloji olarak çocuk ve gençlerin gelişimsel ya da spesifik ihtiyaçlarını desteklemek için sağladığımız bireysel ya da grup hizmetleri;
  • Oyun Terapisi
  • EMDR
  • Bilişsel-Davranışçı Terapi
  • Stratejik Terapi
  • Çözüm Odaklı Terapi
  • Dışavurumcu Sanat Terapileri
  • Özel Gelişim İhtiyaçlarına Yönelik Programlar
  • Ebeveynlik Danışmanlığı
Feris Psikoloji de “Oyun Terapisi” ve “Bilişsel Davranışçı Terapi” daha ağırlıklı kullanılmaktadır. Bu iki terapi yöntemi hakkında sizlere daha ayrıntılı bilgiler vermek istiyoruz.

Çocuklarda Oyun Terapisi

Çocukların yaşadıkları bazı gündelik veya beklenmedik deneyimler, çocukları duygusal olarak zorlayabilir. Çocuklar da tıpkı yetişkinler gibi, gündelik yaşam olaylarından etkilenir ve bunun sonucunda çeşitli duygusal tepkiler verirler. Bundan dolayı çocukların okul başarısında, uyku düzeninde, iştahında değişimler olur. Çocuk terapistleri bu türlü durumlarda oyun terapisiyle çocukların yaşadıkları duygusal sıkıntıları aşmalarında yardımcı olurlar.

Çocuk terapisinde en önemli terapi yöntemlerinden biri olan, oyun terapisi yaklaşımı çeşitli uyum, dörtü kontrol, fobi, dikkat sorunu gibi çeşitli psikolojik sorunlar yaşamakta olan çocukların ruhsal tedavisinde kullanılan bir psikolojik destek veya yardım tekniğidir.

Yetişkin ve bireysel terapisinden temel farkı, oyuncakları ve oyunu, sözelleştirme kapasitesi henüz yetişkinler kadar gelişmemiş olan çocukların kendi ruhsal çatışmalarını ifade etmelerinde bir araç olarak kullanmalarını sağlamasıdır.

Oyun Terapisinin Sunduğu İmkanlar

Çocuklar, yetişkinlerden farklı olarak oyun yoluyla (sözel olarak ifade edemedikleri) duygu ve düşüncelerini ifade etme olanağı bulurlar. Terapist, diğer yetişkinlerden farklı olarak, çocuğun oyun terapisi yoluyla ifade ettiği ruhsal çatışmaları, psikolojik problemleri, arzu ve korkularını anlama yetkinliğine sahiptir. Öte yandan, terapist sadece çocuğun psikolojik yapılanmasını ve kişilik özelliklerini anlamakla kalmaz, çocuğa anlaşıldığı, istek ve ihtiyaçlarının görüldüğü, güvende olduğu duygularını yaşatacak müdahalelerde bulunur. Bunu, terapiyi sürdürdüğü oda, bu odada kullanılan oyuncaklar, terapinin saat ve gün bakımından sağladığı sabitlik, çocuğa yaklaşımı ve sözel müdahaleleri ile sağlar.

Bunlarla birlikte, çocuk terapistleri, oyunla çocuğun anlamakta veya ruhsal olarak sindirmekte zorlandığı ister boşanma, kayıp, yas veya anaokuluna başlama gibi mevcut veya geçmiş olumsuz deneyimi sindirmesine ve anlamasına yardımcı olurlar. Oyun terapisi, bu açıdan, sadece çocuğun yaşadığı psikolojik gerginliği veya çatışmayı dışa vurması veya iletmesini sağlamaz. Aynı zaman da, çocuğun yaşadığı ihmal veya suistimal gibi psikolojik travma deneyimlerinin onda bıraktığı ruhsal izleri çocuğun da anlamasını sağlar. Bu çocukta kendi psikolojik çatışmalarına dair bir içgörü yaratır.

Oyun Terapisi odasında kullanılan oyuncaklar belirli kriterler çerçevesinde özel olarak seçilir. Oyuncakların, çocuğun çeşitli ruhsal çatışmalarını, psikolojik meselelerini ifade etmesine olanak sağlayacak kadar çeşitlilikte ve nitelikte olmasına dikkat edilir. Aile ile işbirliği oyun terapisinin önemli gerekliliklerinden biridir. Terapiye gelmeyi ve sürdürmeyi kendi isteği ile sağlayamayacak durumda olan çocuğun ailesinin tedavide işbirliği sağlaması terapinin her aşamasında önem arz eder. Terapist çocukla yürüttüğü oyun terapisinin dışında, çocuğun oyun yoluyla ifade ettiği çatışmaları ve bunun aile dinamiği içindeki yeri bakımından ebeveynleri ya da bakım sağlayan kişileri bilgilendirir.

Bazı durumlarda, ek bir psikolojik destek alması için, aileyi bir çift ve aile terapisine veya gerekli gördüğü kişiyi bir bireysel terapiye yönlendirebilir. Böylece ebeveynler ya da bakım sağlayan kişiler terapi sürecin etkin birer üyesi olurlar. Bu yaklaşım, bu özellikleriyle, çocukların yaşadığı psikolojik sorunları tedavi etmek ve çocuğa mevcut ruhsal çatışmalarıyla baş etmesinde  psikolojik destek ve yardım sunan önemli çocuk terapisi yöntemidir. Bu yaklaşımda belli bir yaş sınırlaması yoktur. Çocuğun sosyal, bilişsel ve duygusal gelişimi göz önünde tutularak her çocukla çalışılabilir.

Çocuklarda Bilişsel Davranışçı Terapi 

Çocuklar için kullanılan Bilişsel Davranışçı terapi (BDT) uygulaması, çocuk/ergen ve ebeveyne belirli becerileri ve baş etme yollarını öğretmeyi amaçlayan kısa süreli (genellikle sekiz ila on iki seans arası) yapılandırılmış bir terapi yöntemidir. Bilişsel Davranışçı Terapi, düşünce, duygu, davranış ve bu üç bileşen arasındaki ilişkiye; düşüncelerin duygu ve davranışları nasıl etkileyip yönlendirdiğine odaklanan bir terapi yaklaşımıdır. Depresyon, kaygı bozuklukları, davranış problemleri, fobiler, obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası stres bozukluğu gibi durumlarda sıkça kullanılan ve etkililiği ispatlanmış, kanıta dayalı bir terapi protokolüdür. Bireysel olarak uygulanabileceği gibi ergenler başta olmak üzere grup uygulamaları da mevcuttur.

Bilişsel Davranışçı Terapi; duygusal ya da davranışsal olarak zorluk yaşanan durumlarda düşünce, duygu ve davranış arasında kurulan ilişkinin bazı yanlış inanışlara yol açtığını ve bireyi bu yönde şartlanmaya ittiğini söyler. Birey, bu inançları sebebiyle sevilmediğini, değer görmediğini ya da başarısız biri olduğunu düşünebilir. Bu yönde düşünen biri duygusal olarak daha olumsuz yönde hisseder ve içe kapanabilir.

Bilişsel Davranışçı Terapi, olumsuz yönde gelişen şartlanmaları ve bununla ilişkili olarak gelişen inanç sistemini fark etmeyi ve bu inanç sisteminin duygu ve davranışlara yansıma şeklini kişiye göstermeyi amaçlar. Terapi sürecinde en temel prensip olarak işlevsiz ve iyi gelmeyen düşüncelerin alternatif/gerçekçi düşüncelerle değişimi sağlanır. Düşünce düzeyinde yaratılan değişimin duyguları da olumlu yönde etkileyeceğini ve bu sayede istendik davranış değişiminin gözleneceğini ifade eder. Terapi sürecinde kullanılan yöntemler sayesinde bireye çeşitli baş etme yolları öğretilir. Bu sayede iyi gelmeyen düşünce ve davranış örüntülerinin olumlu yönde değişimi amaçlanır.

Çocuklarda Travma Odaklı Bilişsel Davranışçı Terapi

Travma Odaklı Bilişsel Davranışçı Terapi, travmatik yaşam olaylarına maruz kalan çocuklarla çalışırken kullanılan yaygın terapi türlerinden biridir. Travmatik yaşantıya müdahalenin yanı sıra travmaya bağlı olarak ortaya çıkan kaygı, depresyon ya da benzer şekilde uyum bozucu semptomlarla da baş etmeyi amaçlar. Çocuğun rahatsızlık yaratan semptomlarıyla çalışırken ebeveynlerin de bu konuda becerilerini destekleyecek müdahaleler planlanır. Bu sayede çocuğun yalnızca terapi sürecinde değil, aile ortamında ebeveynleri tarafından da yüreklendirilmesi, ebeveyn-çocuk ilişkisinin güçlendirilmesi ve çocuğun baş etme becerilerinin desteklenmesi sağlanır.

Çocuklarda Bilişsel Davranışçı Terapi ve İlaç Kullanımı

Çocuğun yaşadığı güçlük alanı ve bu güçlüğün şiddeti göz önünde bulundurularak Bilişsel Davranışçı Terapi protokolüne ek, medikal tedaviden de yararlanılmaktadır. Kaygıyla ilgili ya da depresif belirtilerin eşlik ettiği durumlarda veya travmatik yaşam olaylarında psikoterapi sürecine ek olarak ilaç tedavisi de uygulanabilmektedir. Psikoterapiyle birlikte sürdürüldüğünde çocuk/ergenlerin psikolojik iyilik halinin ve işlevselliğinin büyük ölçüde arttığı gözlenmektedir.

Çocuklarda Bilişsel Davranışçı Terapi ve Aile Uygulamaları

Çocukla yürütülen Bilişsel Davranışçı Terapi uygulamalarında aile desteği oldukça önemlidir. Aile tutumlarındaki değişim, çocuklarda gözlenen uyumsuz davranışların değişiminde oldukça kritiktir. Yalnızca çocuğun değil ebeveynlerin de süreç içinde eğitilmesi, problem çözme becerilerinin geliştirilmesi terapi sürecinin bir parçası haline gelmektedir. Özellikle küçük yaştaki çocuklarla yürütülen uygulamalarda kullanılan davranışçı yöntemler, ailelere anlatılır ve ev ortamında da kullanımı önerilir.

Örneğin, Davranım Bozukluğu gibi olgularda, çocuğun olumlu ve istendik yöndeki davranışlarını pekiştirme ve bu sayede kabul görme duygusunu arttırma amaçlanır. Başlangıçta somut pekiştireçlerle (yapıştırma, gülen yüz gibi) ödüllendirilen çocuk; bu sırada ebeveynin onayını da alır ve süreç boyunca soyut pekiştireçler devrededir (onaylama, aferin, gülümseme gibi). Bir süre sonra soyut pekiştireçler, somut olanlarla eşlenir ve yerini alır. Bu sayede çocuğun içsel denetimi ve davranış kontrolünü kazanması amaçlanır. Bu süreçte ebeveynle ve okulla işbirliği kurmak, terapi protokolünde eşgüdümlü çalışmak oldukça önemlidir.

Çocuklarda Bilişsel Davranışçı Terapi Uygulamaları

Çocuğun yaşadığı zorluk alanı göz önünde bulundurularak, davranım problemleri (öfke kontrol sorunu, uyum bozucu yıkıcı tarzda davranışlar), duygusal güçlükler (depresyon, kaygı gibi), fobiler, akran zorbalığı, obsesif kompulsif bozukluk ya da travmaya bağlı durumlarda kullanılan farklı yöntemler mevcuttur. Temelde olay ve düşünce arasında bağ kurup bu düşüncelerin duygu ve davranışları nasıl etkilediği ve birbirinden nasıl etkilendiği çocukla paylaşılarak sorun çözme yöntemleri çocuğa öğretilir.

Duygusal güçlüğü olan çocuklardaki uygulamalarda duyguların isimlendirilmesi, olay ve o sırada akıldan geçen düşüncelerle ilişkilendirilmesi amaçlanır. Çocuk o duyguyu, o duygunun bedenindeki etkilerini, düşünce ve davranışlarına nasıl yansıdığını keşfeder. Düşüncelerin işlevsel şekilde değişimi, daha farklı nasıl düşünebileceği çocuğa öğretilir. Ev ödevleriyle (düşünce kaydı, davranışsal ödevler gibi) seanslarda kurulan bağların pekiştirilmesi amaçlanır. Çocuğun yaşına göre uyarlanmış nefes ve gevşeme egzersizleri, baş etme kartları kullanılabilir. Oyunlar aracılığıyla (bazen oyun terapisinden de destek alınarak) çocuğun rahatlaması sağlanır. Çocuk ve terapist bir ekip gibi çalışarak çocuğun problem çözme becerilerini geliştirir. Bu süre zarfında ebeveyn ve okul süreciyle de işbirliği içinde çalışır.

Psikoterapi süreci sonlanmış olsa bile çocuğun benzer durumlarla karşılaştığında baş edebilmesi için uygulayabileceği beceriler Bilişsel Davranışçı Terapi protokolü sayesinde çocuğa büyük ölçüde kazandırılmış olur.

Yazar  Uzm. Psk. Ayşenur Güngör

Takımlarda Çatışmayı Nasıl Önlersiniz?

Takımlarda çatışma faydalı da olabilir, takımların dağılmasına...

Çıkmaza Giren Bir Ofis Aşkı

Brad: Son toplantıdan sonra içki? Elizabeth: Bütün ekip mi?

Çeşitliliği Ciddiye Almak İşletmelerde Ne Anlama Geliyor?

Finansal getiri savını bırakalım artık... "Finansal getiriyi temel alan...
×